آموزش مقدماتی و تصویری شطرنج ( کامل )

[admin]

درود بر دوستان خوبم و همینطور سلام و عرض ادب خدمت شما مهمان گرامی

چند مدتی می شد که توفیق داشتم برای فرزندان خردسال همکاران عزیز و محترمم در شرکت پتروشیمی بندر امام و همین طور شرکت های پتروشیمی منطقه ویژه اقتصادی کلاس مقدماتی شطرنج را در خدمت این عزیزان باشم .

در پایان دوره جزوه ای را آماده و در اختیار این عزیزان قرار دادم تا شاید قدم کوچکی در پیشرفت آموزشی این عزیزان برداشته باشم و منبعی باشد برای مراجعه های ایشان در آینده .

نظر به اینکه اینجانب به صورت فی البداهه اقدام به نوشتن جزوه ی مذکور کرده ام مطمئنا دارای اشکالات املایی یا گفتاری هست لذا از دوستان و خوانندگان گرامی پیشاپیش از بابت این اشکال عذرخواهی می کنم .

همچنین جا دارد از راهنمایی های استاد عزیزم جناب آقای محمد رضا امان سرپرست تیم شطرنج پتروشیمی بندر امام بابت تکمیل و تصحیح این جزوه تشکر و قدردانی می نمایم .@};-

توجه : پس از آماده شدن فایل پی دی اف این آموزش ها , می توانید برای دانلود آن به همین جا مراجعه نمایید .

موفق باشید و بدرود

آموزش مقدماتی و تصویری شطرنج ( کامل ) ‎
کلاس های آموزش شطرنج استاد خطیب زاده
دانلود کتاب های خوب آموزشی شطرنج به زبان انگلیسی
آموزش نحوه ی ثبت بازی شطرنج
آموزش دام های شطرنج شماره یک
نمونه مات های یک حرکتی در شطرنج برای تمرین
پاسخ مات های یک و دو حرکتی
نمونه مات های دو حرکتی در شطرنج برای تمرین

[admin]

برای شروع بازی شطرنج 32 مهره و یک صفحه لازم است .
مهره های بازی به صورت شکل زیر چینده می شوند و باید دقت داشت که مهره ها برروی ستون های این صفحه که با حروف نشان داده می شوند قرار گیرند به عبارت دیگر می بایست همیشه اولین خانه از سمت راست هر کدام از بازیکنان سفید باشد ( برای سفید خانه h1 وبرای سیاه h8 باید در سمت راست آنها باشد )
همچنین باید دقت شود که شاه باید در خانه ی مخالف خود بنشیند یعنی شاه سیاه در خانه ی سفید و شاه سفید در خانه ی سیاه , این موضوع را می توان اینگونه نیز بیان کرد که وزیر در خانه ی همرنگ خود می نشیند .

بازی شطرنج را سفید آغاز می کند و لذا سفید یک حرکت جلوست , پس اهمیت بازی با سفید را برای نوآموزان تشریح نمایید .



صفحه ی شطرنج

یک صفحه ی مربع شکل است که خود از 64 مربع سیاه و سفید تشکیل شده است , هر کدام از این خانه ها برای خود نام دارند و دانستن نام خانه ها برای زمانی که بخواهیم بازی خود را ثبت کنیم یا بازی اشخاص دیگری را بررسی کنیم این نام ها به کمک ما خواهند آمد .
صفحه شطرنج دارای 8 سطر و 8 ستون است , سطرها با اعداد و ستون ها با حروف انگلیسی نام گذاری شده اند , برای اینکه نام یک خانه را بدانیم سطر و ستونی را که مهره در آن واقع شده است را می خوانیم یعنی ابتدا ستون را گفته و سپس عدد مربوط به سطر را می خوانیم , در شکل مقابل خانه ی e4 مشخص شده است.



ادامه دارد...

[admin]

جایگاه مهره ها :
سرباز یا پیاده
هر بازیکن دارای هشت سرباز یا پیاده است که باید مانند شکل مقابل آنها را بچیند , پیاده ها کم ارزش ترین مهره ی شطرنج است و البته این بدان معنا نیست که از دست دادن آنها را کم اهمیت تلقی کنیم چرا که همین مهره های کم اهمیت در صورت رسیدن به آخرین خانه ی مقابل خود می توانند درجه گرفته و از سربازی به وزارت هم برسند , یعنی سربازی که به خانه ی آخر رسید می تواند وزیر , رخ , فیل و یا اسب شود .
پس لازم است ارزش این مهره را در بازی بدانیم .



حرکت سرباز :

شاید برای نو آموزان حرکت سرباز و درک آن کمی مشکل به نظر برسد .
حرکت سرباز به اینگونه است که یک خانه یک خانه به سمت جلو حرکت می کند اما طبق قوانین هر سربازی اجازه دارد تنها در حرکت اول دو خانه به جلو حرکت کند یا نکند , یعنی سربازها در حرکت اول می توانند انتخاب کنند که یک خانه یا دوخانه به جلو حرکت کنند .
قانون : سرباز ها از مقابل مهره های دیگر نمی توانند رد شوند , به عبارتی در شکل مقابل هیچ کدام از سربازها نمی توانند حرکت کنند چرا که راهشان بسته است .

توجه : سرباز یا پیاده تنها مهره ای است که فقط به جلو حرکت کرده و به عقب بر نمی گردند .



ادامه دارد ...

[admin]

کشتن یا زدن سرباز :

سرباز ها می توانند به صورت مورب یا اریب آن هم تنها اگر فاصل یک خانه باشد مهره ی حریف را بکشند و خود جای آن بنشینند , مهره ی کشته شده ی حریف از بازی خارج می گردد .
در تصویر مقابل نوبت هر کدام از بازیکنها باشد می تواند مهره ی سرباز حریف مقابل را بگیرد .
لزوما در این مواقع لازم نیست که حتما مهره ی حریف را بگیریم بلکه بنا به شرایط بازی می توان از گرفتن مهرهی حریف صرف نظر کرد و مهره را به جلو رانیم و یا اصلا به مهره سربازمان کاری نداشته باشیم و با مهره های دیگر بازی کنیم .

نکته 1 : همیشه مهره های خود را با حمایت و پشتیبان نگهدارید تا خظر کشته شدن توسط مهره های حریف آنها را تهدید نکند .



در ادامه ی مبحث حرکت و کشتن سرباز در تصویر مقابل مهره ی سفید می تواند مهره ی مشخص شده با کادر آبی رنگ سیاه را بگیرد .
همین مهره چون جلوش بسته شده است نمی تواند به جلو حرکت کند .

نکته 2: گاها بچه ها مهره ی خود را از روی مهره ها حرکت می دهند که این درست نیست تنها مهره ای که در شطرنج قدرت پریدن از روی سایر مهره ها را دارد اسب است که در ادامه ی آموزش به آن نیز خواهیم رسید .

نکته 3:اسب هم یکی دیگر از مهره هایی است که برای نوآموزان درک حرکت آن کمی مشکل است , پس لازم است اولیا محترم نسبت به تمرین و گذاشتن وقت بیشتر برای آموزش این دومهره به کودکان احتمام بیشتری ورزند .



ادامه دارد ...

[admin]

این پوزیسیون را در منزل بچینید و از نوآموز بپرسید که کدام مهره ها می تواند دیگری را بزند .
مهره ی سرباز سفید به سمت بالا می رود یعنی به سمت سطر هشتم .

اسب سیاه اصطلاحا زیر ضرب مهره ی سرباز سفید است , مهره ی دیگر سیاه در این تصویر وزیر است که قدرتمند ترین و با ارزش ترین مهره ی شطرنج بوده و در صورت از دست دادن آن احتمال باخت بازیکن به شدت افزایش می یابد .

ارزش مهره ها :
در شطرنج مبنای ارزش مهره ها پیاده ها می باشند ,
وزیر 9 پیاده – رخ یا قلعه 5 پیاده – اسب 3 پیاده و فیل تقریبا 3 و یک چهارم ارزش دارند .



کیش شاه :

در بازی شطرنج هیچگاه شاه حریف را نمی گیریم , بلکه به آن کیش می دهیم تا فرار کند ,هروقت شاهی نتواند به خانه ای که از گزند دشمن در امان است پناه ببرد کیش مات شده است و بازی به اتمام می رسد .
در شکل مقابل پیاده سفید به شاه کیش داده است و شاه باید از موقعیت خود به خانه ی دیگری حرکت کند , طبق قانون در مواقع کیش می بایست با شاه بازی کنیم و نمی توان حرکات دیگری انجام داد .
نکته4 : بعضی بچه ها علاقه مندند با شاه که هیبت زیباتری نیز دارد بازی کنند و با آوردن آن به وسط صفحه خطرات زیادی را برای شاه خود به ارمغان می آورند آنها را از این خطر مطلع نمایید



ادامه دارد ...

[admin]

در پوزیسیون زیر مهره های سرباز در یکدیگر گره خورده اند و هیچکدام از سرباز ها قادر به زدن سرباز دیگری نیستند .

تنها سربازی که در این شکل قادر است حرکت نماید سرباز خانه ی h2 است که می تواند یک یا دو خانه به جلو حرکت نماید .

حتما قادر به تشخیص مهره ی h2 هستید , مهره ای که که در سمت راست ما قرار دارد مهره ای که در ستون h و سطر دوم قرار گرفته است .



حرکت رخ :

رخ دومین مهره قدرتمند بعد از وزیر است که تنها به صورت افقی قادر به حرکت است از رخ به قلعه و یا توپ هم یاد می شود اما بیشتر آن را رخ می نامند , در باز یشرنج هر بازیکن دو رخ دارد که با بازیکن با داشتن یک رخ قادر به مات حریف مقابل می باشد .

در شکل مقابل خانه هایی که رخ سیاه می تواند برود با کادر آبی رنگ مشخص شده است .
رخ نمی تواند از روی مهره ها بپرد و این کار تنها کاری است که اسب قادر به انجام آن می باشد .



ادامه دارد ...

[admin]

در شکل زیر رخ سیاه چون مهره ی سرباز سیاه راهش را بسته تنها می تواند از خانه ی اصلی خود به خانه ی h6 حرکت کند و این برای نشان دادن این موضوع است که رخ ها اگر مسیر مقابلشان بسته باشد قدرتشان کاهش یافته و قادر به حرکت محدودی هستند , پر واضح است که در بازی های گره خورده وشلوغ مهره های اسب از قدرت مانور بیشتری برخوردار هستند .

نکته 5 : اگر رخ هر بازیکن با یک اسب یا فیل حریف تعویض شود بازیکنی که رخ از دست داده متضرر شده و صطلاحا می گویند یک تفاوت عقب افتاده است .



فیل :

فیل ها هم مهره ای هستند که هر بازیکن دو تا از آن دارد که در ابتدای بازی یکی در خانه ی سفید قرار گرفته و دیگری در خانه ی سیاه قرار می گیرد که اصطلاحا به فیل سیاه و فیل سفید نام برده می شود .
فیل ها به صورت اریب یا قطری حرکت می کنند و هر مهره ای را که در مسیرشان باشد را می توانند بگیرند و خود جای آنها بنشینند .

نکته 6 : با دوفیل قادر به مات کردن هستیم ولی با یک فیل نه , لذا در انتهای بازی در صورت وجود تنها یک فیل بازی مساوی اعلام می گردد .



ادامه دارد ...

[admin]

اسب :

یکی از مهره های قدرتمند از این لحاظ که قادر است از روی سایر مهره ها بپرد اسب است , حرکت اسب نیز یکی از حرکات مشکل برای نوآمزان است که لازم است با نوآموزان در مورد آن بشتر کار شود .
حرکت اسب مانند حرف انگلیسی L است یعنی دوخانه به جلو و یک خانه به سمت بغل می رود در شکل مقابل با کادر آبی یکی از خانه هایی را که اسب قادر به تصاحب است را می بینید به تشابه کادر آبی با حرف L دقت کنید .
همچنین برای درک بیشتر تمام خانه هایی را که اسب مشخص شده با کادر سبز رنگ می تواند اشغال کند را هم با خانه های قرمز رنگ مشخص نموده ایم .

لازم است با نوآموز در مورد حرکت اسب تمرین بیشتری گردد .



در ابتدای بازی معمولا مناسب است که سوارهای سبک را گسترش داده یا به اصطلاح وارد بازی کنیم سوارهای سبک به اسب ها و فیل ها اطلاق شده و سوارهای سنگین رخ ها ووزیر می باشند .
در شکل مقابل هر چهار اسب به بازی آمده اند اما سیاه اسب خود را به خانه ای نه چندان مناسب آورده است این خانه به لحاظ اینکه در صورت باز بودن راه فیل سفید سفید می تواند کشته شود جایگاه خوبی برای اسب ها نمی باشد اما این مسئله کلی نبود و گاها اسب ها در آن خانه می نشینند .

نکته 7: در صورت حمله ی اسب , باید تمامی خانه هایی را که می تواند بنشید را بررسی کنیم تا از چنگال اسب که در آن واحد می تواند به چند مهره حمله کند در امان باشیم .



ادامه دارد ...

[admin]

چنگال اسب :

هر وقت اسب با یک حرکت به چند مهره حمله کرده و یکی از آنها را قادر باشد که تصاحب نماید گوییم چنگال اسب اتفاق افتاده , گاهی اوقات با چنگال اسب قادر خواهیم بود که وزیر حریف را بگیریم یعنی زمانی که وزیر و شاه حریف در چنگال اسب های ما گرفتار آمده باشند .

برای درک بهتر شکل مقابل را ببینید که چطور اسب سفید در آن واحد به وزیر , فیل و سرباز سیاه یورش برده است .



وزیر :

قدرتمند ترین مهره ی بازی شطرنج که در صورت از دست دادن آن , احتمال باخت هر بازیکنی به شدت افزایش می یابد وزیر است .
وزیر نه پیاده ارزش دارد و حرکت آن ترکیبی از حرکت رخ و فیل است یعنی هم به صورت ستونی و هم به صورت قطری قدرت مانور و حرکت دارد , در صورت حمله به وزیر هیچ کلمه ای گفته نمی شود و گفتن گارد یک اصطلاح من درآوردی است و قانونی نیست .

نکته 8 : شایسته است وزیر در ابتدای بازی وارد میدان نشود و این کار را به سوارهای سبک بسپارد .



ادامه دارد...

[admin]

شاه :

تمام بازی برای حفظ شاه و موقعیت اوست , شاه برای دفاع از خود قادر است فرار کرده و یا مهره ی حریف را بگیرد ( به شرط اینکه مهره ای که مسلزم گرفتن آن است پشتیبان نداشته و بی دفاع باشد )
شاه تنها قادر است یک خانه به هر طرف که دوست دارد حرکت کند فقط و فقط یک خانه

شاه را نمی توان گرفت و تنها باید آن قدر آن را محدود کنیم و با دادن یک کیش نهایی آن را کیش مات نماییم .

در صورت کیش مات شدن یک بازیکن بازی تمام است .



در شکل زیر وزیر سفید در مقابل شاه سیاه گرفته و قادر به گرفتن او می باشد این حالت را که پیشتر در مورد آن گفته ایم همان حالت کیش نامیده می شود که شاه حریف مجبور است برای رفع کیش یکی از کارهای زیر را انجام دهد :
1- در صورت بی دفاع بودن مهره ی کیش دهند و همچنین نزدیک بودن آن , آن را بگیرد .
2- خانه ی خود را تغییر داده و به خانه ی دیگری برود .
3- یکی از مهره های خود را میان مهره ی کیش دهنده و خود قرار دهد .
در این شکل شاه تنها با حرکت به یکی از خانه های مجاور قادر به رفع کیش می باشد . برای درک بهتر شکل صفحه بعد آن را ببینید .



ادامه دارد...